BÀI QUẢNG DIỄN

(dành cho người dạy)

I. SUY NIỆM VÀ CẦU NGUYỆN VỚI LỜI CHÚA

 “Song những gì thế gian cho là điên dại, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ khôn ngoan, và những gì thế gian cho là yếu kém, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ hùng mạnh; những gì thế gian cho là hèn mạt không đáng kể, là không có, thì Thiên Chúa đã chọn để huỷ diệt những gì hiện có” (1 Cr 1, 27-28), trong những lời này, ta thấy vang vọng lời Chúa Giêsu dạy về những người đơn sơ và nghèo khó (xem Mt 5,3; 11,25; 19,30).

 “Vì thế, từ đây chúng tôi không còn biết một ai theo xác thịt. Và cho dù chúng tôi đã được biết Đức Ki-tô theo xác thịt, thì giờ đây chúng tôi không còn biết Người như vậy nữa.” (2 Cr 5,16)

II. QUẢNG DIỄN

Nhập đề

Thánh Phaolô là vị tông đồ nhiệt thành rao giảng Đức Kitô. Tất cả giáo lý của ngài về Đức Kitô đều đặt trọng tâm vào sự phục sinh của Người. Nhưng một câu hỏi được đặt ra ở đây: thánh Phaolô có biết gì về Chúa Giêsu khi Người còn tại thế không, về đời sống, về giáo huấn và cuộc khổ nạn của Người?

A. Hai cách biết Chúa Giêsu: biết bề ngoài và biết bằng con tim

Trước khi trả lời cho câu hỏi trên, thiết tưởng là điều hữu ích nếu chúng ta nhớ rằng chính thánh Phaolô đã phân biệt hai cách biết Chúa Giêsu và nói chung, hai cách để biết một người nào đó. Ngài viết trong thư thứ hai gởi các tín hữu Côrintô: “Vì thế, từ đây chúng tôi không còn biết một ai theo xác thịt. Và cho dù chúng tôi đã được biết Đức Ki-tô theo xác thịt, thì giờ đây chúng tôi không còn biết Người như vậy nữa.” (5,16). Biết “theo xác thịt” nghĩa là chỉ biết bên ngoài, với những tiêu chuẩn bên ngoài: chúng ta có thể nhìn thấy một người nào đó nhiều lần, nên biết mặt mũi người đó, những thái độ cư xử, như cách nói, cách đi lại, v.v. Biết theo cách này thực sự vẫn là chưa biết, vì chúng ta chưa biết điểm cốt lõi của người ấy. Chúng ta chỉ thực sự biết người nào đó với con tim mà thôi. Người biệt phái và người Sađucêô biết Chúa Giêsu, nhưng họ chỉ biết Chúa theo bề ngoài. Họ biết Chúa giảng dạy gì và biết nhiều điều về Người, nhưng họ không biết Người trong chân lý.

Lời Chúa Giêsu cũng cho thấy sự phân biệt hai cách biết như trên. Sau khi Biến hình, Người hỏi các tông đồ: “Người ta nói Con Người là ai?” (Mt 16,13) “Còn các con, các con bảo Thầy là ai?” (Mt 16,15). Người ta biết Chúa Giêsu, nhưng chỉ biết cách phiến diện; họ biết nhiều về Chúa, nhưng thực sự lại không biết Người. Nhóm Mười Hai thì khác. Nhờ sống thân mật với Chúa, họ biết Chúa bằng con tim. Tuy không biết rõ hết, nhưng ít ra họ hiểu điều chính yếu và bắt đầu biết Chúa Giêsu là ai. Ngày nay, cũng có hai cách hiểu biết Chúa Giêsu: có những người thông thái biết nhiều chi tiết về Chúa Giêsu và những người bình dân không biết những chi tiết đó, nhưng lại biết Chúa trong chân lý của Người: “Con tim nói với con tim”. Thánh Phaolô muốn nói phải biết Chúa Giêsu như vậy, biết với con tim và biết như vậy là biết một người trong sự thật của người ấy, rồi mới biết những chi tiết về đời sống.

B. Thánh Phaolô nói về cuộc đời tại thế của Chúa Giêsu bằng ba cách

Nhưng dù sao cũng phải hỏi: thánh Phaolô có biết gì về đời sống trần gian, về lời nói, cuộc thương khó, các phép lạ của Chúa Giêsu không? Hình như phải khẳng định là ngài đã không gặp Chúa Giêsu trong cuộc sống tại thế của Chúa. Qua các tông đồ và Giáo Hội sơ khai, chắc chắn ngài biết nhiều chi tiết về cuộc đời tại thế của Chúa. Trong các thư Ngài viết, chúng ta có thể thấy ba hình thức nói về Chúa Giêsu trước phục sinh.

1. Nói cách trực tiếp.

Thứ nhất, chúng ta gặp thấy những trích dẫn rõ ràng và trực tiếp. Thánh Phaolô nói đến dòng tộc Đa-vít của Chúa Giêsu (xem Rm 1,3), ngài biết sự hiện diện của “những người anh em” của Chúa hay những người họ hàng theo huyết thống (1Cr 9,5; Gl 1,19), ngài cũng biết diễn tiến của Bữa Tiệc Ly (xem 1 Cr 11,23), rồi những lời Chúa Giêsu nói, ví dụ như về sự bất khả phân ly của hôn nhân ( xem 1 Cr 7, 10 với Mc 10, 11-12), về nhu cầu những ai rao giảng Tin Mừng được cộng đoàn chu cấp như người thợ đáng hưởng công của mình (xem 1 Cr 9, 14 và Lc 10, 7) ngài biết những lời Chúa Giêsu nói trong Bữa Tiệc Ly ( xem 1 Cr 11,24-25 và Lc 22, 19-20) và thánh nhân cũng biết về thập giá của Chúa nữa.

2. Nói cách gián tiếp.

Thứ hai, trong một vài câu ở các thư thánh Phaolô, chúng ta có thể thoáng thấy nhiều ám chỉ đến truyền thống được chứng nhận trong các Tin Mừng Nhất Lãm. Ví dụ, những lời chúng ta đọc trong thư thứ nhất gởi các tín hữu Thêxalônica, theo thư này, “Ngày của Chúa sẽ đến như kẻ trộm ban đêm” (5,2). Cũng vậy, khi đọc: “Song những gì thế gian cho là điên dại, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ khôn ngoan, và những gì thế gian cho là yếu kém, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ hùng mạnh; những gì thế gian cho là hèn mạt không đáng kể, là không có, thì Thiên Chúa đã chọn để huỷ diệt những gì hiện có” (1 Cr 1, 27-28), trong những lời này, ta thấy vang vọng lời Chúa Giêsu dạy về những người đơn sơ và nghèo khó (xem Mt 5,3; 11,25; 19,30). Và những lời Chúa Giêsu nói trong niềm vui thiên sai: “Lạy Cha là Chúa Tể trời đất, con xin ngợi khen Cha, vì Cha đã giấu không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mặc khải cho những người bé mọn.” (Mt 11,25); thánh Phaolô biết những lời này rất đúng nhờ kinh nghiệm truyền giáo của ngài, nghĩa là rõ ràng chính những người đơn sơ có con tim mở rộng để đón nhận Chúa Giêsu. Thánh Phaolô nói đến sự vâng lời của Chúa Giêsu “cho đến chết” trong Pl 2, 8. Lời này chỉ có thể là lời lặp lại toàn bộ sự sẵn sàng vâng lời của Chúa Giêsu trên trần gian để hoàn thành ý muốn Chúa Cha (xem Mc 3, 35; Ga 4,34). Như vậy, thánh Phaolô biết cuộc thương khó và thập giá của Chúa Giêsu qua chính những giờ phút cuối cùng trong cuộc đời của chính ngài. Thập giá và truyền thống về biến cố thập giá là trung tâm Lời Rao Giảng (kerygma) của thánh Phaolô.

Một điều chính yếu khác về cuộc đời Chúa Giêsu được thánh Phaolô biết tới, đó là Bài giảng trên núi. Chắc chắn, ngài đã trích dẫn một vài điểm gần như từng chữ trong thư gởi các tín hữu Rôma: “Anh chị em hãy yêu thương nhau. … Phúc cho những ai bị bách hại. … Anh chị em hãy sống hòa thuận với mọi người. … Hãy thắng sự dữ bằng việc lành”. Do đó, chúng ta thấy một phản ánh trung thực về Bài giảng trên núi trong các thư của ngài (xem Mt 5-7).

3. Nói bằng cách hoán chuyển.

Sau cùng, có thể thấy lời Chúa Giêsu có trong các thư của thánh Phaolô theo cách thứ ba: chính là khi thực hiện một hình thức hoán chuyển truyền thống tiền phục sinh vào hoàn cảnh hậu phục sinh. Một trường hợp điển hình là đề tài về Nước Thiên Chúa. Nước Thiên Chúa chắc chắn là trung tâm lời Chúa Giêsu rao giảng (xem Mt 3,2; Mc 1, 15; Lc 4,43). Nơi thánh Phaolô, chúng ta có thể thấy sự hoán chuyển của đề tài này, bởi vì sau phục sinh hiển nhiên Chúa Giêsu, Đấng phục sinh, là chính Nước Thiên Chúa. Do đó, Chúa Giêsu ở đâu thì Nước Thiên Chúa ở đó. Và như vậy, đề tài về Nước Thiên Chúa mà mầu nhiệm Chúa Giêsu đã tiên báo, biến đổi thành đề tài về Đức Kitô.

Hơn nữa, điều kiện Chúa Giêsu đòi hỏi để được vào Nước Thiên Chúa cũng là điều kiện thánh Phaolô nói đến để được công chính hóa nhờ đức tin: vào Nước Thiên Chúa cũng như được công chính hóa đòi hỏi một thái độ hết sức khiêm tốn và sẵn sàng để đón nhận ân sủng Thiên Chúa. Ví dụ, dụ ngôn người biệt phái và người thu thuế (xem Lc 18, 9-14) dạy một bài học mà thánh Phaolô đề cập khi ngài nhấn mạnh đến bổn phận loại bỏ mọi khoe khoang trước nhan Thiên Chúa. Cũng vậy, những lời Chúa Giêsu nói về những người thu thuế và gái điếm là những người sẵn sàng đón nhận Tin Mừng hơn những người biệt phái (xem Mt 21, 31; Lc 7, 36-59), nên Người chọn ăn đồng bàn với họ (xem Mt 9,10-13; Lc 5,1-2) được tìm thấy đầy đủ trong học thuyết của thánh Phaolô về lòng thương xót của Thiên Chúa đối với những người tội lỗi (xem Rm 5, 8-10; và Ep 2,3-5). Đề tài về Nước Thiên Chúa cũng được nói đến như vậy dưới một hình thức mới, nhưng luôn trung thành với truyền thống của Chúa Giêsu lịch sử.

Một ví dụ khác về sự hoán chuyển trung thành cốt lõi giáo lý của Chúa Giêsu được tìm thấy trong các “tước hiệu” của Chúa. Trước Phục Sinh, Chúa tự xưng mình là Con Người; sau Phục Sinh, hiển nhiên Con Người cũng là Con Thiên Chúa. Do đó, tước hiệu thánh Phaolô thích dùng để nói về Chúa Giêsu là Kyrios, “Chúa” (xem Pl 2, 9-11), tước hiệu này chỉ thần tính của Chúa Giêsu. Với tước hiệu đó, “Chúa” Giêsu xuất hiện trong ánh sáng sung mãn của sự sống lại. Trên núi Cây Dầu, vào giờ hấp hối (Mc 14,36), trước lúc mê ngủ, các tông đồ đã nghe Người nói với Chúa Cha và gọi Chúa Cha là “Abba” (cha ơi). Tiếng đó tương đương với tiếng “cha” (hoặc “ba”), được những người con thân thương nói với cha của chúng. Vào thời ấy, không người Do Thái nào dám dùng tiếng đó để nói với Thiên Chúa; nhưng vì là Con thực sự của Chúa Cha, trong giờ phút thân mật nhất, Chúa Giêsu đã nói như vậy và kêu lên “Abba” (“Cha ơi”). Trong thư của thánh Phaolô gởi các tín hữu Rôma và Galata, đáng ngạc nhiên là tiếng “Abba” lại xuất hiện trên môi những người được rửa tội (xem Rm 8,15; Gl 4,6), bởi vì họ đã lãnh nhận “Thần Khí làm Nghĩa Tử”. Giờ đây, mang trong chính mình Thần Khí này, họ có thể nói như Chúa Giêsu và với Chúa Giêsu như những người con thực sự của Chúa Cha, và gọi Chúa Cha là “Abba” (cha ơi) vì họ đã trở nên con cái trong Chúa Con.

Sau cùng, chúng ta có thể đề cập đến chiều kích cứu độ trong cái chết của Chúa Giêsu. Chiều kích này được thấy trong câu Tin Mừng “Vì Con Người đến không phải để được người ta phục vụ, nhưng là để phục vụ, và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người.” (Mc 10,45; Mt 20,28). Thánh Phaolô đã phản ánh trung thực lời Chúa Giêsu. Trong giáo lý về cái chết của Chúa, ngài gọi cái chết đó là sự chuộc lại (xem 1 Cr 6,20), sự cứu chuộc (xem Rm 3,24), sự giải thoát (xem Gl 5,1) và sự hoà giải (xem Rm 5,10; 2 Cr 5,18-20). Trung tâm của thần học thánh Phaolô đặt nền tảng trên câu nói đó của Chúa Giêsu.

Kết luận

Thánh Phaolô không nghĩ về Chúa Giêsu như một người thuộc về quá khứ với tư cách là nhà sử học. Chắc chắn, ngài biết truyền thống cao cả về cuộc đời, lời nói, cái chết và sự sống lại của Chúa Giêsu, nhưng ngài không coi chúng như những biến cố trong quá khứ; ngài nói đến chúng như những việc đang xảy ra của Chúa Giêsu hiện vẫn sống. Đối với thánh Phaolô, những lời nói và hành động của Chúa Giêsu không thuộc về thời gian lịch sử đã qua. Hiện giờ Chúa Giêsu đang sống cho chúng ta và đang nói với chúng ta. Đó mới thực sự là cách thế để biết Chúa Giêsu và đón nhận truyền thống về Người. Chính chúng ta cũng phải học để biết Chúa Giêsu không theo xác thịt, như một người thuộc quá khứ, nhưng như là Chúa và Người Anh của chúng ta. Hiện giờ, Người đang ở với chúng ta và tỏ cho chúng ta biết sống thế nào và chết thế nào.

BÀI HỌC

(dành cho học viên: người lớn và trẻ em)

1. H. Thánh Phaolô có gặp Chúa Giêsu khi Người còn sống trên trần gian không?

    T. Không.

2. H. Vậy thánh Phaolô biết Chúa Giêsu thế nào?

    T. Theo thánh Phaolô, có hai cách biết Chúa Giêsu: một biết theo bề ngoài và hai là biết bằng con tim yêu mến. Thánh Phaolô biết Chúa cách thứ hai và là cách biết thực sự.

3. H. Thánh Phaolô nói về Chúa Giêsu thế nào?

    T. Ngài nói bằng 3 cách: trực tiếp, gián tiếp và hoán chuyển.

4. H. Thánh Phaolô nói về Chúa Giêsu cách trực tiếp thế nào?

    T. Ngài nói về dòng dõi Đa-vít và các anh em  của Chúa. Ngài cũng lặp lại nhiều điều Chúa dạy dỗ và nhất là ngài nói về thập giá của Chúa.

5. H. Thánh Phaolô nói về Chúa Giêsu cách gián tiếp thế nào?

    T. Nhiều lời giảng dạy của thánh Phaolô có ý nghĩa tương đương với lời Chúa Giêsu giảng dạy. Ví dụ thánh Phaolô nói về người đơn sơ nhỏ bé, về vâng lời cho đến chết của Chúa, v.v.

6. H. Thánh Phaolô nói về Chúa Giêsu cách hoán chuyển thế nào?

    T. Khi ngài thực hiện một hình thức hoán chuyển truyền thống trước phục sinh vào hoàn cảnh sau phục sinh. Ví dụ trước đây, Chúa Giêsu rao giảng về Nước Thiên Chúa, thì nay thánh Phaolô nói Chúa Giêsu chính là Nước Thiên Chúa,v.v.

7. H. Chúng ta có thể biết Chúa Giêsu như thánh Phaolô không?

    T. Có. Chúng ta phải học biết Chúa Giêsu như một Người đang sống giữa chúng ta và đang nói với chúng ta; Chúa không phải là một nhân vật thuộc quá khứ, nay không còn sống nữa.

 BÀI ĐỌC THÊM

1. Thánh Phaolô có bao giờ thực sự gặp Đức Giêsu hay không?

Hỏi cách khác: "Thánh Phaolô có đích thân gặp gỡ Đức Giêsu Nadarét bằng xương bằng thịt hay không?". Bạn cần phải chú ý tới sự khác biệt mà các nhà nghiên cứu thường nêu ra giữa "Đức Giêsu lịch sử", "Đức Giêsu hiện thực", và "Đức Kitô phục sinh". Tôi sẽ không đi vào các chi tiết của việc đi tìm "Đức Giêsu lịch sử", nhưng tôi muốn cho thấy rõ tại sao việc phân biệt này là quan trọng để hiểu Phaolô. Một cách hiển nhiên thì Phaolô không gặp gỡ đích thân Đức Giêsu Nadarét, nhưng Phaolô thường nhấn mạnh rằng Ngài đã gặp Đức Kitô Nadarét như là Đức Kitô phục sinh (thành ngữ "Nadarét" không xuất hiện trong các thư của Phaolô). Phaolô đặc biệt nhấn mạnh điều này trong thư 1 Côrintô. Ngài đã hỏi một cách mạnh mẽ "Tôi đã không thấy Đức Giêsu, Chúa chúng ta sao?" (1 Cr 9,1). Trong đoạn viết về sự sống lại, Ngài đã quả quyết rằng Ngài không thua kém các tông đồ khác, vì đã được ưu đãi để "thấy" Chúa Phục Sinh, và tiếng gọi của Người đã xác nhận tư cách tông đồ của Ngài (1 Cr 15,8-10). Ngài cũng xác quyết rằng Ngài đã nhận sứ vụ qua sự "mạc khải" của chính Chúa Giêsu Phục Sinh (Gl 1,12). Đối với Phaolô, để được gặp gỡ thực sự với Đức Giêsu, người ta không nhất thiết phải biết Đức Giêsu Nadarét bằng xương bằng thịt và thời Người thi hành sứ vụ ở trần gian.

Một khía cạnh khác của câu hỏi của bạn là xem xét kỹ ngôn ngữ mà Phaolô dùng để nói về Chúa Giêsu. Chẳng hạn chúng ta ghi nhận rằng thành ngữ ưa thích của Ngài là "Đức Kitô Giêsu" (Rm 3,24; 1 Cr 1,1; 1 Cr 4,15; Gl 2,4; Gl 3,26; Gl 3,28...) hơn là cách thường dùng của chúng ta là "Đức Giêsu Kitô" mà theo từng chữ có nghĩa là Giêsu Đấng Mêsia. Ý niệm Đấng Mêsia (tiếng Do Thái là masiah = "người được xức dầu"), hiển nhiên là ý niệm đến từ một bối cảnh Do Thái. Trong Cựu Ước nó ám chỉ các vị vua và tiên tri được xức dầu bởi Thiên Chúa để phục vụ dân chúng. Sau này, trong Kitô giáo, ý niệm Mêsia được áp dụng cho Chúa Giêsu như là Đấng Mêsia hay "Đấng Kitô". Ngoại trừ một số dẫn chứng đó đây trong Tân Ước, thì Phaolô là người duy nhất dùng thành ngữ "Kitô Giêsu" hàng chục lần. Phaolô không bao giờ dùng từ "Kitô" với một mạo từ xác định (nghĩa là Đấng Mêsia), ngoại trừ trong thư Rôma 9,5. Ở đó từ này được dùng chung trong mạch văn của danh sách các ân huệ Thiên Chúa ban cho dân Israel. Có lẽ vào thời Phaolô, từ "Kitô" (do từ Hy Lạp christos = mêsia, người được xức dầu) đã mang yếu tố của một cái tên hơn là một danh hiệu. Phaolô đã tạo một lực đẩy mới bằng cách hoán đổi vị trí các từ và đặt từ "Kitô" đứng trước tên riêng Giêsu, khiến cho trên thực tế, từ Kitô trở thành một tên riêng hơn là một tước hiệu (x. Mt 16,16; Mc 8,29; 1 Ga 2,22; 1 Ga 5,1). Đối với Phaolô, Giêsu là Đấng Kitô nhờ vào cái chết và sự phục sinh của Người (1 Cr 15,3-4). Đó là lý do tại sao Phaolô có thể tuyên bố mình cũng là một tông đồ không thua kém các vị khác, những người được Đức Giêsu đích thân kêu gọi trong sứ vụ trần thế của Người.

Cách trả lời này cơ bản làm chúng ta vững tin rằng các thế hệ môn đệ tiếp nối của Chúa Kitô, kể cả chúng ta nữa, cùng có thể được kêu gọi bởi Chúa Giêsu Kitô. Không kém gì các bậc tiền bối, chúng ta cũng có cơ hội để gặp Chúa Phục Sinh giống như trong trường hợp của Phaolô.

2. Có thể nói gì thêm về quan hệ giữa Phêrô và Phaolô không? Phêrô đóng một vai trò rất quan trọng trong Hội Thánh sơ khai, tuy nhiên đôi khi Phaolô có vẻ quyền thế hơn. Làm sao có thể như vậy?

Rõ ràng Phêrô có một vị trí rất nổi bật trong nhiều cộng đoàn của Hội Thánh sơ khai (Mt 16,17-19; Mc 3,16; Cv 2,14-36), và Tân Ước nói chung cũng thường chứng minh cho vị thế ưu việt của Phêrô. Vai trò của Phêrô là của quyền uy, tiêu biểu cho sự hiệp nhất và nói thay cho các tông đồ. Phaolô kính trọng vị thế đó và kêu gọi sự phục tùng. Tuy vậy sẽ là một sai lầm khi nghĩ rằng Phêrô đã thi hành chức vụ như một vị lãnh đạo toàn cầu trong Hội Thánh sơ khai giống như cách mà người Công giáo ngày nay nhìn vào sứ vụ Phêrô của các Đức Giáo hoàng, vốn đã phát triển theo thời gian để trở thành một hình thức như chúng ta thấy ngày nay.

Hãy nhớ rằng Phaolô đã thiết lập hầu hết các cộng đồng tín hữu mà Ngài đã viết thư. Ngài rất yêu mến họ và họ cũng yêu mến ngài. Vai trò duy nhất của ngài ở giữa họ là vai trò người có uy quyền. Nếu xét theo cái nhìn này thì Phêrô đã không đóng vai trò một người có quyền uy tại các cộng đoàn này như Phaolô. Ở một khía cạnh khác, Phaolô cũng hiểu rõ vị trí ưu việt của Phêrô trong lịch sử Kitô giáo. Việc Phaolô chất vấn Phêrô về vấn đề giao tiếp với dân ngoại, không thể được xem như là một sự thách đố quyền bính phổ quát của Phêrô. Phaolô viết thư của ngài như một người có thẩm quyền. Ngài bênh vực quyền tông đồ của Ngài trong quan hệ với các tông đồ khác. Việc Ngài không ngại thách đố Phêrô hay các lãnh đạo chủ chốt khác trong Hội Thánh Giêrusalem (Giacôbê người anh em của Chúa) phát sinh từ việc ngài hiểu rõ ơn gọi ngài đã nhận được từ Chúa Giêsu Kitô.

(Trích “101 câu hỏi về thánh Phaolô”)

Lm. Micae Lê Xuân Tân