Đức Giáo Hoàng BÊNÊĐICTÔ

BÀI QUẢNG DIỄN

(dành cho người dạy)

I. SUY NIỆM VÀ CẦU NGUYỆN VỚI LỜI CHÚA

 Pl 2, 6-11: Đức Giêsu tự hạ nên được tôn vinh. Chúng ta cũng vậy. Phải tự hạ khiêm tốn, chúng ta mới có thể đến cùng Thiên Chúa được.

 1 Cr 1, 24-31: Sự điên rồ của Thiên Chúa còn hơn cái khôn ngoan của loài người, và cái yếu đuối của Thiên Chúa còn hơn cái mạnh mẽ của loài người.

II. QUẢNG DIỄN

1. Nhập đề: Đức Kitô Phục Sinh đối với thánh Phaolô

Lần trước, chúng ta đã suy niệm, cầu nguyện và học hỏi về cuộc hoán cải của thánh Phaolô. Lần này, chúng ta sẽ học về Đức Kitô Phục Sinh trong mầu nhiệm cứu độ, trung tâm điểm của giáo huấn thánh Phaolô về Đức Kitô. Thực vậy, Đức Giêsu Kitô phục sinh luôn là trung tâm điểm trong mọi suy tư của thánh Phaolô. Đối với ngài, Đức Kitô là tiêu chuẩn đánh giá mọi sự; là đối tượng cho mọi nỗ lực của ngài để loan báo Phúc Âm; là niềm đam mê mãnh liệt nâng đỡ bước chân ngài trên đường truyền giáo. Và đó là một Đức Kitô đang sống và đang tiếp xúc với ngài, Đức Kitô mà ngài nói là “Đấng đã yêu thương tôi và đã hiến mạng sống vì tôi” (Galata 2, 20). Con Người đó yêu thương tôi, tôi có thể nói chuyện với Người, Người lắng nghe tôi và trả lời tôi, Người thực sự giúp tôi hiểu trần thế và tìm thấy con đường hạnh phúc đích thực trên cõi đời này.

2. Đức Kitô phục sinh cũng là Đức Kitô chịu đóng đinh, một Đức Kitô luôn hiện tại.

Ai đã đọc các thư của thánh Phaolô đều biết ngài không quan tâm tới việc tường thuật lại các biến cố trong cuộc đời Chúa Giêsu, dù trong các bài giáo lý, ngài kể lại những gì xảy ra trong cuộc đời Chúa Giêsu trước khi Chúa phục sinh nhiều hơn là trong các thư ngài viết, các thư đó là những cảnh báo trong nhiều hoàn cảnh cụ thể, rõ ràng. Ý định mục vụ và thần học của ngài nhắm đến là xây dựng các cộng đoàn mới thành lập, cho nên, ngài tập trung tất cả vào việc loan báo Đức Giêsu Kitô là “Chúa” đang sống và đang hiện diện hôm nay giữa đàn chiên của Người. Đó là điểm chính yếu của giáo huấn thánh Phaolô về Đức Kitô, một giáo huấn triển khai những gì sâu xa của mầu nhiệm Đức Kitô: dĩ nhiên là loan báo Đức Giêsu hằng sống, giáo huấn của Người, nhưng nhất là, loan báo biến cố trọng đại là cái chết và sự phục sinh của Người, biến cố đó là đỉnh cao trong cuộc sống tại thế của Chúa và là nguồn cội cho mọi phát triển đức tin kitô giáo và Giáo Hội. Đối với thánh Phaolô, phục sinh không phải là một biến cố biệt lập, tách rời cái chết: Đấng phục sinh luôn là Đấng chịu đóng đinh trước đây, dù phục sinh, Người vẫn mang những vết thương: cuộc thương khó luôn hiện tại và có thể nói Người đau khổ cho đến ngày tận thế, đồng thời Người vẫn phục sinh và sống với chúng ta và vì chúng ta. Thánh Phaolô hiểu Đấng phục sinh cũng là Đấng chịu đóng đinh trong cuộc gặp gỡ với Đức Kitô trên đường Đamas: lúc đó, thánh nhân được mặc khải cách rõ ràng Đấng chịu đóng đinh là Đấng phục sinh và Đấng phục sinh cũng là Đấng chịu đóng đinh, chính Đấng ấy nói với ngài: “Tại sao ngươi bắt bớ Ta?” (Cv 9,4). Thánh Phaolô đã bách hại Đức Kitô trong Giáo Hội và lúc ấy, ngài hiểu rằng thập giá là một “chúc dữ của Thiên Chúa” (Đnl 21,23), nhưng lại là lễ hi sinh để cứu chuộc chúng ta.

3. Khôn Ngoan trong Cựu ước: tiền trưng cho Đức Kitô.

Vị tông đồ say mê chiêm ngắm bí mật ẩn dấu của Đấng chịu đóng đinh và phục sinh, và qua những đau khổ Đức Kitô chịu trong nhân tính của Người (chiều kích trần thế), thánh nhân tiến đến sự hiện hữu vĩnh cửu của Người làm một với Chúa Cha (chiều kích vĩnh cửu): “Nhưng khi thời gian tới hồi viên mãn, Thiên Chúa đã sai Con mình tới, sinh làm con một người đàn bà, và sống dưới Lề Luật,  để chuộc những ai sống dưới Lề Luật, hầu chúng ta nhận được ơn làm nghĩa tử.” Hai chiều kích: sự hiện hữu vĩnh cửu bên Ngôi Cha và sự xuống thế nhập thể, đã được Cựu ước loan báo, trong khuôn mặt của Khôn Ngoan. Chúng ta thấy trong các sách khôn ngoan của Cựu ước một vài bản văn ca tụng vai trò của Khôn Ngoan hiện hữu từ đời đời khi sáng tạo thế giới. Chính trong ý nghĩa này người ta phải đọc các đoạn như thánh vịnh 90: “Ngay cả khi đồi núi chưa được dựng nên, địa cầu và vũ trụ chưa được tạo thành, Ngài vẫn là Thiên Chúa, từ muôn thuở cho đến muôn đời.” (câu 2); hoặc những đoạn nói về Khôn Ngoan sáng tạo: “ĐỨC CHÚA đã dựng nên ta như tác phẩm đầu tay của Người, trước mọi công trình của Người từ thời xa xưa nhất. Ta đã được tấn phong từ đời đời, từ nguyên thuỷ, trước khi có mặt đất.” (Cn 8, 22-23); hoặc trong chính sách Khôn ngoan: “Từ chân trời này, Đức Khôn Ngoan vươn mạnh tới chân trời kia, cai quản mọi loài thật tốt đẹp.” (Kn 8,1).

Ngoài ra, các sách khôn ngoan còn nói Khôn Ngoan đã dựng lều ở giữa con người. Điều này như vang vọng lời Phúc Âm Gioan nói về ngôi lều thân xác của Chúa. Lều của Khôn Ngoan trong Cựu ước là đền thờ, là sự thờ phượng theo  “Lề Luật”; nhưng theo cái nhìn Tân ước, lều đó chỉ là hình bóng tiền trưng cho lều cụ thể hơn, ý nghĩa hơn: lều thân xác của Đức Kitô. Trong Cựu ước, sự tự hạ của Khôn Ngoan đã hàm ý có thể bị từ chối không tin. Thánh Phaolô khi nói về Đức Kitô đã qui chiếu đến các sách khôn ngoan cựu ước: nơi Chúa Giêsu, ngài nhận ra sự Khôn Ngoan vĩnh cửu hiện hữu từ đời đời đến cắm lều giữa chúng ta; ngài nói đến Đức Kitô là “quyền năng và sự khôn ngoan của Thiên Chúa”, ngài còn nói Đức Kitô đã trở nên  “sức mạnh và sự khôn ngoan của Thiên Chúa, … sự công chính, sự thánh hoá và ơn cứu chuộc” (1Cr 1, 24.30) cho những người được Thiên Chúa kêu gọi. Thánh Phaolô cũng cắt nghĩa rằng Đức Kitô, giống Khôn Ngoan, có thể bị những thủ lãnh thế gian từ chối (xem 1Cr 2,6-9) đến nỗi trong chương trình của Thiên Chúa có thể xảy đến một hoàn cảnh bi đát, đó là thập giá, nhưng chính thập giá lại trở thành con đường cứu độ cho nhân loại.

4. Thánh thi trong thư Philipphê: Chúa Giêsu tự hạ nên được tôn vinh

Sau này, bài thánh thi thời danh trong thư gởi các tín hữu Philipphê (Pl 2,6-11) nói đến Khôn Ngoan tự hạ để rồi được tôn vinh dù bị chối từ. Đó là một trong những bản văn được đề cao nhất trong toàn bộ Tân ước. Đại đa số các nhà chú giải đều đồng ý coi đoạn văn trên đã viết lại một sáng tác có trước thư gởi các tín hữu Philipphê. Điều này rất quan trọng vì nó cho thấy trước thời thánh Phaolô, Kitô giáo gốc Do Thái đã tin vào thiên tính của Chúa Giêsu. Nói cách khác, đức tin vào thiên tính của Chúa Giêsu không phải là một bịa đặt của những kitô hữu gốc Hi Lạp, chỉ xuất hiện rất lâu sau cuộc sống trần thế của Chúa Giêsu, bịa đặt đã thần hoá Chúa Giêsu mà quên đi nhân tính của Ngài. Như vậy, chúng ta có thể nói, ngay khi Chúa Giêsu còn tại thế, chính các tông đồ cũng đã hiểu Ngài là Con Thiên Chúa. Lúc ở vùng Cêsarê thuộc Philipphê, thánh Phêrô tuyên xưng điều đó: “Thầy là Đức Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống” (Mt 16,16).

Bây giờ chúng ta cùng tìm hiểu thánh thi trong thư gởi các tín hữu Philipphê. Cấu trúc của bản văn có thể chia làm ba đoạn, minh hoạ cho những thời điểm chính của hành trình Đức Kitô đã trải qua. Sự hiện hữu từ đời đời của Ngài được diễn tả bằng những lời: “Đức Giê-su Ki-tô vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa” (câu 6). Kế đó là sự tự hạ của Con Thiên Chúa trong đoạn hai: “nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang mặc lấy thân nô lệ, trở nên giống phàm nhân sống như người trần thế. Người lại còn hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự” (Câu 7-8). Đoạn ba loan báo sự đáp trả của Chúa Cha đối với sự tự hạ của Chúa Con: “Chính vì thế, Thiên Chúa đã siêu tôn Người và tặng ban danh hiệu trổi vượt trên muôn ngàn danh hiệu” (câu 9). Điều gây ấn tượng mạnh là sự tương phản giữa sự tự hạ triệt để và sự tôn vinh sau đó trong vinh quang Thiên Chúa. Đoạn ba là một đối nghịch với tham vọng của Ađam muốn mình trở thành Thiên Chúa. Nó cũng đối nghịch với thái độ của những người xây tháp Babel. Họ muốn tự mình xây dựng một ngôi tháp vươn lên tận trời và muốn mình trở nên những vị thần. Nhưng tham vọng kiêu căng của họ làm học tự huỷ diệt: không phải làm như vậy mà con người lên tới trời, đạt tới hạnh phúc đích thực, đạt đến Thiên Chúa. Thái độ của Con Thiên Chúa hoàn toàn ngược lại: không phải sự kiêu căng, nhưng sự khiêm hạ. Chính sự khiêm hạ triệt để của Đức Kitô, đối nghịch với kiêu căng của con người, mới thực sự diễn tả tình yêu Thiên Chúa. Tình yêu đó sẽ lôi kéo chúng ta đến với Người. Đến với Thiên Chúa là gì, nếu không phải là sự nâng lên, sự tôn vinh trên trời bên hữu Người.

5. Tự hạ và được tôn vinh của Chúa Giêsu trong các thư khác.

Ngoài thư gởi các tín hữu Philipphê, trong các thư thánh Phaolô, còn những đoạn văn khác cũng nói đến sự hiện hữu từ đời đời và sự xuống trần gian của Con Thiên Chúa, cũng như đề cập đến sự liên kết của cả hai. Một đoạn văn trong thư gởi cho Timôthê  đồng hoá Khôn Ngoan với Đức Kitô, và đi liền với nó là mọi hệ quả vũ trụ luận và nhân loại học: “Đức Ki-tô xuất hiện trong thân phận người phàm, được Chúa Thánh Thần chứng thực là công chính; Người được các thiên thần chiêm ngưỡng, và được loan truyền giữa muôn dân; Người được cả hoàn cầu tin kính, được siêu thăng cõi trời vinh hiển.” (1Tm 3,16). Chính dựa trên những tiền đề này chúng ta có thể định nghĩa rõ hơn vai trò Trung gian duy nhất của Đức Kitô, với nền móng là Thiên Chúa duy nhất trong Cựu ước (xem 1 Tm 2,5 liên hệ với Is 43, 10-11; 44,6). Chính Đức Kitô là cầu nối đích thực dẫn chúng ta về trời, đưa chúng ta đến sự hiệp thông với Thiên Chúa.

Sau cùng, chúng ta cũng cần đề cập đến hai thư: một gởi các tín hữu Côlôsê và một gởi các tín hữu Êphêsô. Trong thư Côlôsê, Đức Kitô được gọi là: “là trưởng tử sinh ra trước mọi loài thọ tạo” (Cl 1, 15-20). Từ ngữ “trưởng tử” hàm ý là người thứ nhất giữa đàn con, người con cả giữa bao nhiêu anh chị em, người con ấy đã xuống trần gian để lôi kéo chúng ta đến với Người và làm cho chúng ta trở nên anh chị em của Người. Trong thư Êphêsô, chúng ta thấy một trình bày rất hay về chương trình cứu độ của Thiên Chúa. Thánh Phaolô nói rằng trong Đức Kitô, Thiên Chúa muốn thâu hợp mọi sự (xem 1,23). Đức Kitô thâu hợp mọi sự, Người thu tóm mọi sự và dẫn chúng ta tới Thiên Chúa. Như vậy, Người muốn chúng ta tham dự vào sự xuống thế và lên trời, bằng cách mời gọi chúng ta tham dự vào sự khiêm hạ của Người, nghĩa là tham dự vào tình yêu đối với tha nhân, để nhờ đó cũng được tham dự vào vinh quang của Người khi trở nên con Thiên Chúa trong Chúa Con. 

Hãy cầu xin Chúa để Người giúp chúng ta sống theo sự khiêm hạ của Người, theo tình yêu của Người để nhờ đó, chúng ta được tham dự vào thần tính của Người.

BÀI HỌC

(dành cho học viên: người lớn và trẻ em)

1. H. Thánh Phaolô dạy gì về Đức Giêsu?

    T. Đức Giêsu sống lại cũng chính là Đấng đã chết trên thập giá và hiện nay,

     Ngài đang sống.

2. H. Tại sao theo thánh Phaolô, Đức Giêsu vẫn luôn chịu đóng đinh cho đến tận

    thế?

    T. Vì Ngài đồng hoá mình với mọi người đau khổ trên thế giới mọi nơi mọi

    thời.

3. H. Tại sao thánh Phaolô nói Đức Khôn Ngoan trong Cựu ước là tiền trưng cho

    Đức Giêsu?

    T. Vì theo ngài, Đức Khôn Ngoan trong Cựu ước có những đặc tính giống Đức

    Giêsu:

- Hiện hữu từ đời đời khi trời đất được tạo dựng như Đức Giêsu là Thiên Chúa nên có từ thuở đời đời.

- Dựng lều giữa loài người, lều đó tượng trưng thân xác Đức Giêsu khi làm người.

- Đức Khôn Ngoan bị thủ lãnh thế gian từ chối như Đức Giêsu đã bị từ chối và bị giết.

4. H. Thánh Thi trong thư Philipphê nói gì?

     T. Đức Giêsu khiêm tốn vâng lời chấp nhận cái chết nhục nhã nên Thiên Chúa

     Cha đã cho Ngài sống lại và về trời ngự trong vinh quang và quyền năng.

5. H. Thái độ khiêm tốn của Đức Giêsu có khác với A-đam và chúng ta không?

     T. Rất khác, vì A-đam thì kiêu căng muốn bằng Thiên Chúa, còn chúng ta thì

     kiêu căng muốn xây tháp Babel để lên tận trời làm những vị thần.

6. H. Chúng ta học được gì nơi Đức Giêsu chết và sống lại như thánh Phaolô dạy?

    T. Yêu thương Đức Giêsu nơi những ai đau khổ, nghèo đói và sống khiêm tốn

    tuân phục giới răn của Chúa, nhất là giới răn yêu thương.

 BÀI ĐỌC THÊM

(Trích và dịch từ “Thánh Phaolô đối diện với chính mình”, ĐHY Martini, trang 141-143)

*ĐỌC KỸ CÁC ĐOẠN TÂN ƯỚC ĐƯỢC GHI CHÚ TRONG PHẦN QUẢNG DIỄN VÀ PHẦN ĐỌC THÊM SAU ĐÂY.

I. TẠI SAO THẬP GIÁ LẠI QUÁ QUAN TRỌNG ĐỐI VỚI THÁNH PHAOLÔ?

Nếu đánh giá sự quan trọng qua số lần dùng từ, thì tư tưởng về thập giá ít quan trọng hơn trong các thư đích thực của thánh Phaolô vì từ thập giá chỉ xuất hiện 6 lần, và không thấy từ này trong thư Rôma. Nhưng thực ra, tư tưởng về Đức Kitô chịu đóng đinh rất quan trọng đối với thánh Phaolô.

Ngài ý thức sâu xa rằng phận sự của ngài là “loan báo Đức Kitô chịu đóng đinh, điều mà người Do Thái coi là ô nhục không thể chấp nhận và dân ngoại cho là điên rồ” (1Cr 1,23). Thánh Phaolô nói nhiều về “Đức Kitô chịu đóng đinh” (1Cr1,23; 2,2,8; 2Cr 13,4; Gl 3,1). Thập giá là một nghịch lý khó hiểu nhất của giáo lý công giáo. Theo cái nhìn nhân loại, nó là một sự thất bại ê chề. Nhưng đối với kitô hữu, Thập Giá lại là một vinh quang cao cả nhất chưa từng có. Thánh Phaolô hiểu rất rõ nghịch lý này: “Thật thế, lời rao giảng về thập giá là một sự điên rồ đối với những kẻ đang trên đà hư mất, nhưng đối với chúng ta là những người được cứu độ, thì đó lại là sức mạnh của Thiên Chúa.” (1 Cr 1, 18). Khi thấy cộng đoàn Côrintô chia rẽ, thánh Phaolô đã cố ý nhắc cho họ biết ưu tư lớn nhất của ngài là  cố gắng không đánh mất ý nghĩa thực sự của Thập Giá. Ngài không quan tâm tới tài rao giảng hùng hồn của mình để người khác tin nhờ sự thông thái của ngài (1 Cr 1,17). Ngài cũng không quan tâm đến việc làm cho sứ điệp Tin Mừng dễ được chấp nhận vì tự bản chất, sứ điệp đó đã rất khó được người Do Thái và Dân Ngoại chấp nhận. Sứ điệp quan trọng nhất ngài rao giảng cho họ là Đức Kitô bị đóng đinh (1 Cr 2,2).

Ngài công nhận rằng một số người đã tin đạo nay trở về với lối sống trước đây vì sợ bị bách hại khi tin vào Thập Giá Đức Kitô (Gl 6,12). Câu trả lời của ngài thật mạnh mẽ và dứt khoát biểu lộ lòng yêu mến Thập Giá cách sâu xa: “Ước chi tôi chẳng hãnh diện về điều gì, ngoài thập giá Đức Giê-su Ki-tô, Chúa chúng ta ! Nhờ thập giá Người, thế gian đã bị đóng đinh vào thập giá đối với tôi, và tôi đối với thế gian.” (Gl 6,14). Ngài không xấu hổ về Thập Giá Đức Kitô và cũng không chịu nổi những người che giấu hay tránh xa Thập Giá (Gl 3,1; 5,11; Pl 2, 8; 3,18). Thực vậy, tự bản chất, các kitô hữu đã “được đóng đinh” với Chúa (Rm 6,6; Gl 5,24). Chính thánh Phaolô tự hào nói rằng ngài đã được “đóng đinh cùng với Đức Kitô” (Gl 2,19). Đặc tính sâu xa nhất của cuộc sống mới trong Đức Kitô là chấp nhận Thập Giá và phó mình cho quyền năng Thập Giá biến đổi cuộc đời chúng ta.

Theo các thư của thánh Phaolô, Thập Giá mang theo hai sứ điệp. Sứ điệp thứ nhất nhắm vào hi lễ Đức Kitô đã thực hiện để cứu chuộc thế gian. Ngài đã chết trên Thập Giá để sự sống được phục hồi (Pl 2,8-11). Đối với ngài, Thập Giá còn tượng trưng cho lời mời gọi mọi môn đệ của Đức Kitô từ bỏ chính mình, mặc lấy tình yêu của Đức Kitô để yêu thương đồng loại, tình yêu âý là trái tim của sứ điệp Tin Mừng. Chịu đau khổ và tự hiến mình cho người khác vì đức tin, đó là vác lấy Thập Giá của Đức Kitô. Thập Giá biểu lộ quyền năng đích thực. Điều này được chứng thực bởi sự phục sinh của Đức Kitô và những ai tin vào Người (1Cr 1,17-18,24; 2Cr 12,9).

(Trích từ “101 câu hỏi về thánh Phaolô”, của UB loan báo Tin Mừng, trang 158-160)

II. THÁNH PHAOLÔ KẾT HỢP VỚI CUỘC THƯƠNG KHÓ CỦA ĐỨC GIÊSU THẾ NÀO?

Qua các thư thánh Phaolô nói về đau khổ của mình, chúng ta biết rằng ngài đã lãnh nhận được ơn chịu đựng những đau khổ đó trong một tinh thần đức tin sâu xa. Tinh thần đức tin đó đầy ý nghĩa nhờ ánh sáng của chương trình cứu độ: “Nhưng giờ đây mới được biểu lộ, vì Đấng cứu độ chúng ta là Đức Ki-tô Giê-su đã xuất hiện. Chính Đức Ki-tô đã tiêu diệt thần chết, và đã dùng Tin Mừng mà làm sáng tỏ phúc trường sinh bất tử. Thiên Chúa đã đặt tôi làm người rao giảng Tin Mừng đó, làm tông đồ và thầy dạy. Chính vì lý do ấy mà tôi phải chịu những đau khổ này ; nhưng tôi không hổ thẹn, vì tôi biết tôi tin vào ai, và xác tín rằng : Người có đủ quyền năng bảo toàn giáo lý đã được giao phó cho tôi, mãi cho tới Ngày đó” (2 Tm 1, 10-12).

Tinh thần đức tin đó cũng liên kết ngài với tất cả những ai đau khổ trong Giáo Hội: “Anh hãy nhớ đến Đức Giê-su Ki-tô, Đấng đã sống lại từ cõi chết, Đấng xuất thân từ dòng dõi Đa-vít, như tôi vẫn nói trong Tin Mừng tôi loan báo. Vì Tin Mừng ấy, tôi chịu khổ, tôi còn phải mang cả xiềng xích như một tên gian phi. Nhưng lời Thiên Chúa đâu bị xiềng xích ! Bởi vậy, tôi cam chịu mọi sự, để mưu ích cho những người Thiên Chúa đã chọn, để họ cũng đạt tới ơn cứu độ trong Đức Ki-tô Giê-su, và được hưởng vinh quang muôn đời.” (2 Tm 2, 8-10). Tôi chịu đau khổ vì người khác, vì toàn thể Giáo Hội, vì công trình của Đức Kitô.  “Giờ đây, tôi vui mừng được chịu đau khổ vì anh em. Những gian nan thử thách Đức Ki-tô còn phải chịu, tôi xin mang lấy vào thân cho đủ mức, vì lợi ích cho thân thể Người là Hội Thánh. Tôi đã trở nên người phục vụ Hội Thánh, theo kế hoạch Thiên Chúa đã uỷ thác cho tôi, liên quan đến anh em: đó là tôi phải rao giảng lời của Người cho trọn vẹn” (Cl 1, 24-25).

Không bao giờ thánh Phaolô đánh mất ý nghĩa sâu sắc của sứ mạng Chúa trao, một sứ mạng đã trở thành động lực nội tâm cho mọi sự ngài làm cho Giáo Hội, dù trong những giờ phút khó khăn nhất. Chính ý nghĩa sâu sắc đó giúp ngài coi mọi đau khổ như triều thiên cho công việc phục vụ ngài muốn hoàn thành đến cùng.

(Trích và dịch từ “Thánh Phaolô đối diện với chính mình”, ĐHY Martini, trang 141-143).

Lm. Micae Lê Xuân Tân